banner
banner

Η Συνέλευση στη Βοστίτσα και η έναρξη της Επανάστασης

Γεώργιος Σπηλιόπουλος
Αντιστράτηγος ε.α.
Επίτιμος Πρόεδρος
Αναθεωρητικού Δικαστηρίου
Πρώην Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Αιγιαλέων Αθηνών

Από τα τοπικά ιστορικά γεγονότα που σχετίζονται με τις διεργασίες και τις εξελίξεις στην Βοστίτσα, προ και κατά την έναρξη της επανάστασης του 1821, στο σημερινό Αίγιο επιλέγονται ως σημαντικότερα να καθιερωθούν ως Τοπική Εθνική Εορτή η Μυστική Συνέλευση της Βοστίτσας και η 20η Μαρτίου, ως ημέρα απελευθέρωσης του Αιγίου και έναρξης της επανάστασης στην πόλη. Το ζήτημα που ανακύπτει είναι ότι, σε αντίθεση με την Συνέλευση, για τα δύο γεγονότα της 20ης Μαρτίου δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία και κυρίως για την ακριβή ημερομηνία που συνέβησαν.

Ο Γόρδιος Δεσμός της ημερομηνίας έναρξης της επανάστασης σε εθνικό επίπεδο έχει λυθεί με την συμβολική καθιέρωση της 25ης Μαρτίου ως Εθνικής Εορτής που συμπυκνώνει όλα τα επαναστατικά κινήματα. Σε τοπικό όμως επίπεδο, όπως στην Αχαΐα, υποβόσκει διχογνωμία. Οι απόψεις των ιστορικών συγκλίνουν στο ότι μόνο για τα Καλάβρυτα υπάρχει ακριβής ημερομηνία έναρξης της επανάστασης και απελευθέρωσής τους στις 21 Μαρτίου. Στην Πάτρα η επανάσταση φέρεται να άρχισε σε κάποια από τις 5 ημερομηνίες 21, 22, 23, 24 ή 25 Μαρτίου.

Καθόσον ειδικότερα αφορά στο Αίγιο ημερομηνίες έναρξης της επανάστασης στην τότε Βοστίτσα αναφέρουν ο Ν. Μεσσηνέζης την 20η Μαρτίου, η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους το διάστημα 21/23 Μαρτίου και εμμέσως ο Δ. Κόκκινος την 24η Μαρτίου. Από τον συνδυασμό των ημερομηνιών αυτών με τις αναφερόμενες στον τοπικό τύπο, στις σχετικές μαρτυρίες και στα έντυπα της λεγόμενης «δημόσιας» ιστορίας προκύπτει ότι υποστηρίζονται επίσης 5 ημερομηνίες, δηλαδή οι 20, 21, 22, 23 και 24 Μαρτίου, κατά τις οποίες, αφού απελευθερώθηκε το Αίγιο από τους Τούρκους κηρύχτηκε και η επανάσταση, με πρωτοστάτες τον Α. Λόντο ή τον Δ. Μελετόπουλο ή και τους δύο.

Με την ακριβή ημερομηνία έναρξης της επανάστασης στο Αίγιο σχετίζονται και οι ημερομηνίες αναχώρησης του Α. Λόντου από το Αίγιο, άφιξής του στην Πάτρα και έναρξης της επανάστασης στην Πάτρα, στην οποία συμμετείχε. Κατά τον Ν. Μεσσηνέζη αναχώρησε από το Αίγιο στις 20 Μαρτίου και έφθασε στην Πάτρα στις 22 Μαρτίου. Την άφιξή του στην Πάτρα στις 22 Μαρτίου υποστηρίζουν και οι Σπ. Τρικούπης, Αρ. Σταυρόπουλος και εμμέσως και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ενώ κατά τους Δ. Κόκκινο, τον Τ. Βουρνά και την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, έφθασε στις 24 Μαρτίου. Η επανάσταση στην Πάτρα άρχισε σε μια από τις παραπάνω ημερομηνίες.

Ο ιστοριοδίφης και συγγραφέας Ν. Μεσσηνέζης, ενώ στο βιβλίο του «Το Αίγιο στον Αγώνα» του 1949, σελ 28, εκθειάζει την «…περίφημη Συνέλευση που προετοίμασε την Εθνεγερσία και απαθανατίστηκε με το όνομα Συνέλευση της Βοστίτσας», παραδόξως άλλαξε γνώμη και έγινε απηνής κατήγορός της, αποδυθείς σε ένα αγώνα υποβάθμισής της. Στη περίφημη σχετική ομιλία του στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» στις 11-5-1975 θεωρεί την Συνέλευση ένα «Συνέδριο ντροπής» και επιχειρηματολογεί για να τεκμηριώσει τις απόψεις του για τα γεγονότα της έναρξης της επανάστασης στο Αίγιο στις 20 Μαρτίου από τον Λόντο, αφού προηγουμένως το απελευθέρωσε από του Τούρκους και την εν συνεχεία μετάβασή του στην Πάτρα. (Ν. Μεσσηνέζης «Η απελευθέρωσις του Αιγίου στις 20 Μαρτίου 1821» Εκδ. Πατριωτικού Ομίλου Αιγίου «Ο Α. Λόντος», 1975)

Εάν, όπως ισχυρίζεται η πλευρά Μεσσηνέζη, ο Α. Λόντος πρέπει να αναχώρησε από το Αίγιο το αργότερο στις 20 Μαρτίου και χρειαζόταν τρείς διανυκτερεύσεις για να φθάσει στην Πάτρα, δεν μπορούσε λογικά να φθάσει στις 22 Μαρτίου. Έπρεπε να αναχωρήσει από το Αίγιο τουλάχιστον στις 19 Μαρτίου. Ανεξάρτητα από την ορθότητα του ισχυρισμού αυτού και την δυνατότητα διανυκτερεύσεων ενώ άρχιζε η επανάσταση, δεν υπάρχει γνωστή πηγή που να σιγουρεύει έναρξη της επανάστασης στο Αίγιο προ της 21ης Μαρτίου και γίνεται δεκτό ότι τα προ της 21ης Μαρτίου μεμονωμένα επεισόδια κατά των Τούρκων δεν αποτελούν επαναστατικά γεγονότα. Την άποψη αυτή την υιοθετεί και ο Μεσσηνέζης, θεωρώντας τα επεισόδια αυτά ως «επουσιώδη», χωρίς καμία συμβολή στην έναρξη της επανάστασης και συνεπώς το αφήγημά του να τοποθετεί την έναρξη της επανάστασης στο Αίγιο στις 20 Μαρτίου, προφανώς για να προηγείται της εξέγερσης των Καλαβρύτων στις 21 Μαρτίου την οποία θεωρεί ως «θρύλο», δεν επιβεβαιώνεται με επαρκή ιστορική τεκμηρίωση.

Από την διατύπωση του θέματος στο αίτημα που υπέβαλε το 1970 η πλευρά Μεσσηνέζη, δια του Συλλόγου Αιγιαλέων Αθηνών, στο Υπουργείο Εσωτερικών «περί εκδόσεως Β.Δ. ορίζοντος την 20η Μαρτίου ως ημέρα εορτασμού εν Αιγίω της ενάρξεως της Εθνεγερσίας» και την απάντηση του Υπουργείου, συνάγεται ότι αντί της καθιερωμένης από το 1838 ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΟΡΤΗΣ της 25ης Μαρτίου εις το διηνεκές ως ημέρας έναρξης της επανάστασης, συνδυασμένης με την ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, ζητούσαν να καθιερωθεί εορτασμός στο Αίγιο της 20ης Μαρτίου ως ημέρα έναρξης της Εθνεγερσίας, χωρίς δηλαδή την συμβολική συσχέτιση της επανάστασης με την θρησκεία. Το Υπουργείο Εσωτερικών, καίτοι ανεγνώρισε τον πρωτοποριακό ρόλο των Βοστιτσάνων στον Αγώνα, απέρριψε το αίτημα ως στηριζόμενο επί «αμφισβητούμενων ιστορικών μαρτυριών». (Άρθρο Σπ. Κρητικού, «Το ΒΗΜΑ της Αιγιαλείας» 28-11-2011)
Να σημειωθεί ότι στα «ΝΕΑ της Αιγιάλειας» της 23-3-2016 αναφέρεται ότι υπάρχει και η υπ αριθ. 42/16-5-1975 Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αιγίου, αγνώστου περιεχομένου και σκεπτικού, περί καθιέρωσης της 20ης Μαρτίου ως Τοπικής εορτής.

Το 1975, εποχή κορύφωσης της αντιπαράθεσης στο Αίγιο, εκδόθηκε η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους η οποία στον τόμο ΙΒ’, σελ 79, 83-86, 104 και 105, σε αντίθεση με τους ιστορικούς γενικά, αναφέρεται εκτενώς στα παραπάνω γεγονότα που αφορούν το Αίγιο και αντί να τα διευκρινίζει τα συγχέει περισσότερο και ειδικώτερα: Α) Αστόχως παραλληλίζει την Συνέλευση της Βοστίτσας με την Σύσκεψη της Λευκάδας γιατί είναι δύο ανόμοια γεγονότα από πλευράς τόπου που συνέβησαν και νοοτροπίας, ψυχοσύνθεσης και υπευθυνότητας των συμμετασχόντων, που δεν συγκρίνονται και η αξιολογική κρίση ότι δήθεν οι συσκεφθέντες στην Λευκάδα, σε αντίθεση με τους Συνέδρους στην Βοστίτσα «…δέχτηκαν με ενθουσιασμό το μήνυμα του ξεσηκωμού. Ίσως γιατί σ ’αυτήν πήραν μέρος ψυχωμένοι οπλαρχηγοί…» είναι ατεκμηρίωτη και μεροληπτική και δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα, για λόγους που δεν είναι του παρόντος και Β) Δίνει εις μεν τα Καλάβρυτα την πρωτιά της έναρξης της επανάστασης και της απελευθέρωσής τους στις 21 Μαρτίου, εις δε το Αίγιο την πρωτιά της πρώτης πόλης που απελευθερώθηκε από τους Τούρκους, χωρίς όμως να προσδιορίζει την ημερομηνία, αναφέροντας σχετικά οτι «Δεν υπάρχουν μαρτυρίες για την ακριβή ημερομηνία της ενάρξεως της επαναστάσεως στο Αίγιο…» και ότι τούτο πρέπει να έγινε το χρονικό διάστημα της 21/23 Μαρτίου. Υποστηρίζοντας όμως πως «Μόλις έφυγαν οι Τούρκοι ο Α. Λόντος ύψωσε στο Αίγιο την πρώτη επαναστατική ελληνική σημαία…» δηλαδή εκύρηξε την επανάσταση, διασυνδέει χρονικά την έναρξη της επανάστασης στο Αίγιο ως συμπίπτουσα με την απελευθέρωσή του σε κάποια από τις ημερομηνίες της 21, 22 ή 23 Μαρτίου και όχι στις 20 Μαρτίου, όπως υποστηρίζει η πλευρά Μεσσηνέζη. Δεν αναφέρει πουθενά την ημερομηνία 20 Μαρτίου.

Με τα δεδομένα αυτά τα Καλάβρυτα φέρονται να έχουν την πρωτιά στην ημερομηνία και της έναρξης της επανάστασης και της απελευθέρωσής τους και για να είναι το Αίγιο η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε πρέπει λογικά να συνέβη τούτο προ της 21ης Μαρτίου, δηλαδή κατά την πλευρά Μεσσηνέζη, στις 20 Μαρτίου ή και νωρίτερα. Όπως όμως προελέχθη και δέχεται και ο Μεσσηνέζης και η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τα προ της 21ης Μαρτίου επεισόδια κατά των Τούρκων δεν είναι εναρκτήρια της επανάστασης γεγονότα.

Όπως προαναφέρθηκε, οι απόψεις αυτές συγχέουν τα γεγονότα και αδικούν το Αίγιο γιατί παραγνωρίζουν το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της έναρξης της επανάστασης στην Βοστίτσα και στα Καλάβρυτα, που είναι η αιτιώδης συνάφεια με την Συνέλευση της Βοστίτσας, με την έννοια ότι τα εναρκτήρια της επανάστασης γεγονότα είναι το αποτέλεσμα της Συνέλευσης που είναι η αιτία.

Στην Συνέλευση, όπου οι διστακτικοί ηγήτορες του Έθνους, σπρωγμένοι από τον θρυλικό Εθνεγέρτη Παπαφλέσσα σε εξέγερση, αποφάσισαν να μην προσέλθουν στην Τρίπολη, όπως και έπραξαν, έπεσαν οι πρώτες «επαναστατικές τουφεκιές» και άνοιξε ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ η αυλαία της επαναστατικής διαδικασίας. Και μετά την τελική απόφαση των Συνέδρων στην Αγία Λαύρα για την άμεση έναρξη της «απερίσκεπτης ανταρσίας», τους πρώτους φονικούς πυροβολισμούς του Ν. Σολιώτη και τα άλλα μεμονωμένα επεισόδια κατά των Τούρκων, άρχισε και ΤΥΠΙΚΑ η επανάσταση στις 21 Μαρτίου. Οι Σύνεδροι, με κορμό την Αχαϊκή Τριανδρία (Παλαιών Πατρών Γερμανός, Α. Λόντος, Α. Ζαΐμης), πρωτοστάτησαν στην έναρξη της επανάστασης στα Καλάβρυτα και στην Βοστίτσα και αμέσως μετά στην Πάτρα.

Δεν υπάρχουν βέβαια σίγουρες ημερομηνίες έναρξης της επανάστασης στο Αίγιο και στην Πάτρα, η άποψη ωστόσο ότι και στο Αίγιο άρχισε στις 21 Μαρτίου έχει σοβαρά ερείσματα όχι μόνο στη «δημόσια» αλλά και στην «επιστημονική» ιστορία. Εφόσον ο Α. Λόντος, όπως προαναφέρθηκε, έφθασε στην Πάτρα στις 22 Μαρτίου, σημαίνει ότι είχε προηγηθεί η επανάσταση στο Αίγιο στις 21 Μαρτίου, όπως πιθανολογεί και η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Υπάρχει η γνωστή επιστολή που έστειλε το 1827 ο Α. Λόντος στον Κολοκοτρώνη στην οποία αναφέρει ότι «… Άμα αρξαμένου του ιερού αγώνος την ιδίαν ημέραν εισέβαλον εις τας Πάτρας με 400 στρατιώτας…» εννοών προφανώς την ταυτόχρονη επαναστατική δράση της Αχαϊκής Τριανδρίας σε Καλάβρυτα, Βοστίτσα και Πάτρα. Η περαιτέρω δε τεκμηρίωση της άποψης αυτής και με νέα στοιχεία, όπως η επιγραφή «ΚΑ’ ΜΑΡΤΙΟΥ ΚΩΑ» (21 Μαρτίου 1821) που βρέθηκε σε στεφάνι πάνω στην μαρμάρινη ταφόπλακα του Α. Λόντου, συντελεί στην κατανόηση του ότι οι δύο πόλεις έχουν από κοινού την πρωτιά στην ημερομηνία έναρξης της επανάστασης και απελευθέρωσής τους στις 21 Μαρτίου, με το Αίγιο όμως να υπερτερεί ως έδρα της Συνέλευσης, του πρώτου σημαντικότερου γεγονότος της επανάστασης, πανελλήνιας και όχι μόνον τοπικής σημασίας και με αναμφισβήτητη και ιστορικά βεβαιωμένη ημερομηνία. Το Αίγιο είχε το ευλογημένο προνόμιο να είναι το επίκεντρο στον ελλαδικό χώρο των διεργασιών για την πραγμάτωση της προετοιμαζόμενης από την Φιλική Εταιρεία επανάστασης και δεν μπορούσε να μην πρωτοστατήσει στην έναρξή της.
Το ότι δε η Συνέλευση έγινε προ της 21ης Μαρτίου δεν σημαίνει ότι είναι ένα απλό προεπαναστατικό επεισόδιο γιατί, όπως προελέχθη, αποτελεί την αφετηρία της επαναστατικής διαδικασίας και οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ουσιαστικά είναι «το πρώτο επαναστατικό γεγονός», «η σηματοδότηση της ΑΠΑΡΧΗΣ της Εθνεγερσίας», «η πρώτη Εθνική Συνέλευση των Ελλήνων», «η πρώτη πολιτική πράξη των Ελλήνων» κλπ., στοιχεία δηλαδή που δείχνουν έναν υπόδουλο λαό να επαναστατεί.
Νομίζω ότι στα πλαίσια της επιτέλεσης του εθνικού χρέους τιμής και μνήμης απέναντι στα γεγονότα και τους αγωνιστές της επανάστασης, αλλά και της ανάγκης της πολιτισμικής ανάπτυξης και προβολής της πόλης, είναι σωστές οι πρωτοβουλίες του Δήμου Αιγιάλειας για την ενημέρωση των Αιγιαλέων με την έκδοση του εξαίρετου βιβλίου της κυρίας Β. Μπεντεβή και του κυρίου Μ. Χριστόπουλου και την κίνηση της διαδικασίας καθιέρωσης της Συνέλευσης ως Τοπικής Εθνικής Εορτής, στα πλαίσια της οποίας μπορούν να συνεορτάζονται και τα γεγονότα της απελευθέρωσης του Αιγίου και της έναρξης της επανάστασης στην πόλη, ως ένα αναπόσπαστο ευτυχές αποτέλεσμα της Συνέλευσης. Μία λύση που ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα, δικαιώνει τα τρία γεγονότα και δεν απαξιώνει ούτε την σημαντικότητά τους, ούτε τον ρόλο των Καλαβρύτων στην έναρξη του Αγώνα και προσδίδει την δικαιούμενη βαρύτητα και αίγλη στον πρωτοποριακό ρόλο του Αιγίου στην επανάσταση του 1821.


Κατηγορίες Άρθρου
ΑΠΟΨΗ

Σχετικα αρθρα


τα Δημοφιλη της ημερας

Τα σχόλια είναι κλειστά.

protionline.gr