του καθηγητή Φώτη Νανόπουλου PhD, DSc.
Το θέμα Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις στην κοινωνία και την οικονομία. Από Τεχνολογικής πλευράς γίνεται μεγάλη προσπάθεια ανάπτυξης Μεθόδων και Εργαλείων (πχ. Ρομπότ), τεράστια ποσά επενδύονται από τις επιχειρήσεις και την Δημόσια Διοίκηση για των αγορά ¨εφαρμογών¨ ( μεθόδων και εργαλείων ) και υπηρεσιών ΤΝ. Οι θετικές και αρνητικές επιπτώσεις δημιουργούν παγκόσμιο κοινωνικό-οικονομικό αναβρασμό και χρειάζεται μεγάλη ψυχραιμία από όλους. Σίγουρα τα εργαλεία ΤΝ θα αντικαταστήσουν τον άνθρωπο σε πολλές εργασίες και υπηρεσίες μειώνοντας το κόστος παραγωγής και αυξάνοντας την παραγωγικότητα. Από την αρχαιότητα ο άνθρωπος προσπαθεί να κατασκευάσει μηχανές που εκτελούν συγκεκριμένες ενέργειες Π.χ. Η κόρη του Λόρδου Βύρωνα AddaLovelance (1815,1842) αναφέρεται ως η πρώτη γυναίκα προγραμματίστρια. Ο ΑλανTuring (1912-1954) κατασκευάζει Μηχανή αποκωδικοποίησης των γερμανικών μηνυμάτων. Το 1956 στο Κολέγιο Ντάρτμουθ του Νιου Χαμσάιρ των ΗΠΑ χρησιμοποιείται για πρώτη φορά ο όρος «Τεχνητή Νοημοσύνη».
Σήμερα η διαφήμιση με υπερβολές γύρω από το πώς θα εξελιχθεί η ΤΝ δημιουργεί φόβους που είναι ταυτόχρονα βάσιμοι και… αβάσιμοι. Το θέμα δεν είναι η τεχνολογική πρόοδος αλλά το πώς γίνεται η διαχείριση της μετάβασης από σημερινό μοντέλο οικονομίας στο νέο της ΤΝ. Το ιδιαίτερο αυτή την φορά είναι ότι η μετάβαση καλύπτει όλους τους τομείς δρατηριοτήτων και αυτό γίνεται με μεγάλη ταχύτητα. Όμως, ψυχραιμία , υπάρχουν πάντα ανθρώπινες λύσεις.
Ας διδαχτούμε από ένα παράδειγμα του πρόσφατου παρελθόντος. Στην δεκαετία του 80,το πέρασμα από κάρβουνο σε βολταϊκό τόξο για την τήξη του μεταλλεύματος και την εξαγωγή σιδήρου, επέφερε την ανάγκη μείωσης του προσωπικού στις βιομηχανίες ¨’Άνθρακα και Χάλυβα¨, για πάνω από 1.000.000 θέσεις εργασίας στις χώρες ΕΚΑΧ( Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα) . Η τότε Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχουσα όλη την διοικητική ευθύνη με την συνθήκη ΕΚΑΧ, ζήτησε από την EUROSTATνα εκπονήσει ερωτηματολόγια για κάθε εργαζόμενο, ώστε η ΕΕ να μπορέσει διαχειριστεί την μετάβαση σε μία 10-ετία χωρίς απολύσεις. Το πρόγραμμα που εκπονήθηκε επέτρεψε την ομαλή μετάβαση στη νέα βιομηχανική εποχή χωρίς επιπτώσεις για τους εργαζόμενους.
Είναι καθήκον των κυβερνήσεων και της οργανωμένης κοινωνίας να διαχειριστεί την μετάβαση στο μέλλον της ΤΝ χωρίς δραματικές επιπτώσεις για τους εργαζόμενους. Για το σκοπό αυτό χρειάζεται ένας νέος σχεδιασμός τουλάχιστον σε επίπεδο ΕΕ και του ΟΗΕ που να συνδυάζει εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα, χρηματοδότηση νέων καινοτόμων επιχειρήσεων, συνοδευόμενα από ένα πρόγραμμα διαχείρισης μειώσεων προσωπικού σε επιχειρήσεις που επενδύουν σε ΤΝ. Η προσωρινή φορολόγηση των υπέρ-κερδών τους και σταδιακή μείωση της μπορεί να αντλήσει τους αναγκαίους πόρους.
Πιστεύω ότι η πολιτεία πρέπει να θεσπίσει κανόνες σε τρία επίπεδα: 1οΑδείακατασκευής έξυπνων μηχανών και κυρίως του λογισμικού που θα τις κατευθύνει. 2οΑδεία κυκλοφορίας μετά από έλεγχο κάθε εφαρμογής τους. 3οΕλέγχους ανθεκτικότητας σε εξωτερικές κακόβουλες παρεμβολές.
Δυστυχώς σήμερα κανένας έλεγχος δεν υπάρχει και υποκείμεθα σ΄ ένα οικονομικό παροξυσμό παραγωγής και πώλησης χιλιάδων προϊόντων ΤΝ που αποδίδουν δεκάδες και σύντομα εκατοντάδες δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Στην ουσία οι Τεχνολογίες ΤΝ μιμούνται τις ικανότητες και δεξιότητες του ανθρώπου αφ’ ενός μεν να επικοινωνεί με το περιβάλλον και να συλλέγει πληροφορίες μέσω των αισθητήριων οργάνων του, αφ ετέρου δε να «μανθάνει» είτε από διδασκαλία (πάλι λήψη πληροφορίας) είτε από εμπειρία, που του επιτρέπουν να παίρνει αποφάσεις (όχι πάντα σωστές) και να αναλαμβάνει δράσεις, είτε με τα ίδια του τα όργανα είτε μέσω μηχανών που έχει κατασκευάσει.
Γενικά η ΤΝ εμπεδώνεται σε πέντε συνιστώσες: 1ο Το πρόβλημα που έχει ο χρήστης, 2 ο Την διαθέσιμη πρότερη γνώση (πχ λογικοί συνειρμοί) και τα διαθέσιμα δεδομένα, 3ο Τις διαδικασίες χρήσης της γνώσης και των δεδομένων ( λέγονται «αλγόριθμοι») προς επίλυση του προβλήματος, 4ο την χρήση των αποτελεσμάτων προς λήψη αποφάσεων και δράσης, και τέλος 5ο Τον έλεγχο ορθότητας της απόφασης για επαναφορά στην πρότερη γνώση.
Η Τεχνολογία ΤΝ βασίζεται σε τέσσερεις πυλώνες. 1ο Τις μαθηματικές επιστήμες (Λογική, Στατιστική, Θεωρία Πιθανοτήτων) που θα δώσουν τις μεθόδους (αλγόριθμοι) επίλυσης του προβλήματος με την χρήση των δεδομένων. 2ο Την ηλεκτρονική Τεχνολογία που αποθηκεύει όλες τις πληροφορίες σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές (hardware). 3ο Την Πληροφορική που επιτρέπει την μετατροπή των αλγορίθμων σε προγράμματα εντολών (εφαρμογές software) και 4ο Την Ηλεκτρολογία και Μηχανική που επιτρέπει την κατασκευή μηχανών που ενσωματώνουν τα τρία προηγούμενα αφενός μεν να συλλέγουν πληροφορίες από το περιβάλλον και να εκτελούν ενέργειες που συνήθως εκτελούν άνθρωποι.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι τα συστήματα αυτά ξεπερνούν κατά πολύ τις ικανότητες του ανθρώπου τόσο σε αποθήκευση και μεταφοράς πληροφοριών όσο και σε ταχύτητα επεξεργασίας τους λήψης αποφάσεων.
Οι εφαρμογές της ΤΝ αναπτύσσονται πλέον ραγδαίε σε όλους τους τομείς ανθρωπίνων δραστηριοτήτων.
Η Ρομποτική Τεχνολογία δημιουργεί «ρομπότ για όλες τις δουλειές» Είναι πλέον κοινός τόπος η χρήση τους π.χ. στην βιομηχανία, στην ιατρική, στην γεωργία, στην παιδεία. Οικιακοί βοηθοί για εργασίες και συντροφιά σε ηλικιωμένους. Τα αυτόνομα αυτοκίνητα. Οι πόλεμοι είναι πλέον ηλεκτρονικοί, με ρομποτικά οπλικά συστήματα.
Κατανοούμε λοιπόν ότι η ΤΝ με τις καινοτομίες της, επιφέρει μια νέα επανάσταση στις κοινωνίες πολύ μεγαλύτερη απ’ αυτές που γνώρισε η ανθρωπότητα με την βιομηχανοποίηση και τον ηλεκτρισμό. Αυτή η νέα επανάσταση εισέρχεται με μεγάλη ταχύτητα και καλύπτει όλους τομείς και πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο ζωής και τον ρόλο του ανθρώπου στις επόμενες δεκαετίες. Ήδη πολλές ταινίες επιστημονικής φαντασίας δείχνουν τους ανθρώπους υποτελείς σε κοινωνίες ρομπότ που εξελίσσονται αυτόνομα!
Σε πρόσφατη τοποθέτηση του ο 96χρονος πλέον Νοαμ Τσομσκυ, δηλώνει ότι ο όρος «Τεχνητή Νοημοσύνη» δεν είναι κάτι πραγματικό που θα ξεπεράσει τον άνθρωπο. Συμφωνώ μ’ αυτή την άποψη με την έννοια άτι όλα τα κατασκευάσματα του άνθρωπου πρέπει να ελέγχονται από τον άνθρωπο, κι αν κάνουν κάτι βλαβερό πρέπει να είναι νομικά ξεκάθαρο σε ποιόν θα αποδοθούν ευθύνες.
