Της Εύας Αρβανίτη -Μιχαλοπούλου
Η αγωνία παγκοσμίως κορυφώνεται. Ο πλανήτης βρίσκεται υπό τη σκιά πολέμου, με φόντο τις πολεμικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Εκρηκτικές διαστάσεις για την παγκόσμια οικονομία παίρνει ο πόλεμος με τα χτυπήματα εκατέρωθεν να συνεχίζονται. Οι δυσάρεστες επιπτώσεις ώρα με την ώρα επιδεινώνονται. Απειλές εκτοξεύονται επίσημα πλέον από τους ηγέτες Ρωσίας, Αμερικής και Πακιστάν προς τους ομολόγους τους ακόμη και για ρίψη πυρηνικών -ου μη γένοιτο.
Συνακόλουθα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το φάντασμα της ακρίβειας, που φέρνει την αισχροκέρδεια, φαινόμενα μαυραγοριτισμού και πληθωριστικού χρήματος, όπως στην Κατοχή, που οι παλιότεροι θυμούνται, ότι χρειάζονταν μερικά εκατομμύρια δραχμές, για να αγοράσει κανείς μόνο το αριστερό παπούτσι και άλλα τόσα για το δεξί, όπως έχει καταγραφεί σε εφημερίδα της εποχής εκείνης.
Σήμερα οι διεθνείς αγορές λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Όλα τα κράτη βρίσκονται σε στενή χρηματοοικονομική αλληλεξάρτηση κι οι εξελίξεις σαν ντόμινο επηρεάζουν τους πάντες, κατά το μάλλον ή ήττον. Κανείς δεν είναι σε θέση να γνωρίζει τι μας ξημερώνει. Σε περιόδους οικονομικών κρίσεων, όπως η πανδημία, το Ουκρανικό και τώρα ο πόλεμος του Ιράν, η εφοδιαστική αλυσίδα κατακερματίζεται, όταν ήδη η υπάρχουσα ακρίβεια έχει εξαντλήσει τις αντοχές των αγοραστών. Αντίστοιχα προβλήματα δημιουργούνται και στην παραγωγή. Το εμπόριο καθηλώνεται. Δεν γλιτώνει η γεωργία και ασφαλώς η βιομηχανία τροφίμων.
Μείζον το πρόβλημα των λιπασμάτων διεθνώς
Όπως ανακοινώθηκε με επίσημα στοιχεία από το CNBC,αμερικανικό κανάλι για την παγκόσμια οικονομία, εξαιτίας ελλείψεων σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο, δεν θα μπορούν να παραχθούν επαρκείς ποσότητες λιπασμάτων. Τουθόπερ σημαίνει πως ο μισός πληθυσμός του πλανήτη θα αντιμετωπίσει επισιτιστικό πρόβλημα.
Το πραγματικό οικονομικό πλήγμα είναι πολλαπλάσιο. Τα Στενά του Ορμούζ πρακτικά είναι κλειστά. Εκατοντάδες τάνκερ και φορτηγά πλοία βρίσκονται εγκλωβισμένα στην περιοχή. Με κανονικές συνθήκες περνούσαν 25.000 περίπου πλοία τον χρόνο. Σήμερα έχει μειωθεί η διέλευση στο 60%. Η απειλή του πολέμου οδήγησε τις περισσότερες ναυτιλιακές σε αλλαγή κατεύθυνσης, με αποτέλεσμα την επιμήκυνση του ταξιδιού κατά 15 περίπου ημέρες. Με τεράστιο καθημερινό κόστος τα μεγάλα φορτηγά επιβαρύνονται με επιπλέον έξοδα πολλών εκατομμυρίων δολαρίων.
Η κατάσταση με τα εγκλωβισμένα τάνκερ στα στενά του Ορμούζ, ολοένα και πιο ασφυκτική, δημιουργεί τεράστιο πρόβλημα στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. Καθώς το 1/3 των παγκοσμίων εξαγωγών λιπασμάτων περνάει από κει, ο εγκλωβισμός και το μεγάλο κόστος από τις καθυστερήσεις συνεπάγεται αυξημένες τιμές και χαμηλότερη παραγωγή με κίνδυνοεπισιτιστικής κρίσης.
Εξάλλου οι επιχειρήσεις της αλυσίδας τροφίμων, έστω κι αν έχουν αποθέματα, τιμολογούν τα προϊόντα τους με βάση το κόστος αντικατάστασης, αλλιώς θα αναγκαστούν να κλείσουν τα μαγαζιά τους.
Υπάρχει τρόπος ο απλός πολίτης να αντιπαλέψει την ακρίβεια;
Συνήθως τα καρτέλ που οργιάζουν σε περίοδο κανονικότητας δεν μαζεύονται σε εποχή κρίσης. Άρα η ακρίβεια θα υποχωρήσει, όταν εκλείψουν τα αίτια που την προκαλούν και ο κόσμος ξαναγυρίσει σε συνθήκες πριν την επίθεση στο Ιράν.
Εύλογα αναρωτιόμαστε. Πρώτα η πανδημία, μετά η Ουκρανία, τώρα το Ιράν;Όντως οι αντοχές του κόσμου έχουν εξαντληθεί. Κι αυτές οικρίσεις ίσως διδάξουν τους νεότερους, γιατί οι παλιότεροι τα έχουν ξαναζήσει, να μη θεωρούν τίποτα δεδομένο. Καθώς έχουμε συνηθίσει για δεκαετίες στην υπερκατανάλωση, ας μην θεωρούμε πώςγια πάντα θα μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι.
Χρειάζεται να είμαστε πάντα προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο. Βέβαια κανείς δεν είναι πλήρως προετοιμασμένος, και ούτε μπορεί να προετοιμαστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα ειδικά στις μεγαλουπόλεις.
Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο. Σύμφωνα με πληροφορίες από αυτόπτες μάρτυρες στην Αυστραλία σοβαρή έλλειψη καυσίμων προκαλεί προβλήματα στις μετακινήσεις. Παράλληλα σε χώρες της Ευρώπης (Σουηδία, Φινλανδία, Νορβηγία, Βέλγιο κ.ά.) από καιρό, προληπτικά έχουν κυκλοφορήσει, τα λεγόμενα φυλλάδια επιβίωσης για αποθέματα νερού, τροφίμων φαρμάκων.
Με δεδομένο ότι θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν οι τιμές δεν είναι κακό νοικοκυριά μα και επιχειρήσεις σταδιακά, χωρίς πανικό, ψύχραιμα, συστηματικά και με καλό προγραμματισμό, όσο γίνεται, να προβούν σε κάποιες στοχευμένες αναγκαίες προμήθειες, χωρίς υπερβολές, λαμβάνοντας υπόψη για παράδειγμα πως τρόφιμα που αξίζουν σήμερα 40 ευρώ μπορεί σε λίγους μήνες με μαθηματική ακρίβεια να αξίζουν πάνω από 100 ευρώ, σύμφωνα με εμπειρογνώμονες.
Και ο πόλεμος να τελειώσει, μέχρι τέλους Ιουνίου, που θα κρατήσουν τα μέτρα, είναι αδύνατον να ξαναμπούμε αμέσως σε ομαλή πορεία. Σύμφωνα με έγκυρους οικονομικούς κύκλους, ακόμα και σήμερα να τερματιστούν οι πολεμικές συρράξεις, είναι τέτοια η αναταραχή στον χάρτη των αγορών του πλανήτη, που η ακρίβεια θα ταλανίζει μαγαζιά και πορτοφόλια τουλάχιστον για ένα χρόνο μετά. Νόμος της Οικονομίας.
Κατά την έγκυρη εκτίμηση οικονομολόγων, στον χρηματοπιστωτικό ορίζοντα ο πλανήτης βιώνει τη μεγαλύτερη «φούσκα» όλων των εποχών, με την τιμή του χρυσού να φτάνει σε δυσθεώρητα ύψη, το πετρέλαιο να καλπάζει λόγω πολέμου και το συνολικό παγκόσμιο χρέος να σκαρφαλώνει στα 348 τρισεκατομμύρια δολάρια, όταν τα αποθέματα χρυσού του πλανήτη δεν ξεπερνάνε τα 33 τρισεκατομμύρια δολάρια σύμφωνα με επίσημα στοιχεία. Δηλαδή το χρέος παγκοσμίως δεν έχει αντίκρισμα σε χρυσό κι αυτό το γεγονός πιθανότατα έχει οδηγήσει την ανθρωπότητα σε δραματικό αδιέξοδο.
Καταληκτικά, παραφράζοντας το λατινικό ρητό «Sivispacem, parabellum», που μεταφράζεται:«αν θέλετε ειρήνη προετοιμαστείτε για πόλεμο», θα προτείνουμε την αισιόδοξη εκδοχή του ρητού «εάν θέλετε ειρήνη, προετοιμαστείτε για την ειρήνη».
*Η Eύα Αρβανίτη-Μιχαλοπούλου, είναι φιλόλογος, ποιήτρια, συγγραφέας, αρθρογράφος για θέματα Oικονομικής Ιστορίας με θητεία σε αθηναικές οικονομικές εφημερίδες, έντυπες και ηλεκτρονικές.
