Ο τραγικός θάνατος του 17χρονου στην Καλλιθέα, ύστερα από συμπλοκή μεταξύ ομάδων ανηλίκων, συγκλονίζει την ελληνική κοινωνία και επαναφέρει με οδυνηρό τρόπο το ζήτημα της βίας στην εφηβεία.
Πέρα όμως από τη δικαστική και αστυνομική διάσταση, αναδύεται ένα βαθύτερο ερώτημα: τι οδηγεί έναν έφηβο στη βία και πώς η κοινωνία μπορεί να προλάβει τέτοιες απώλειες;
Ψυχολογικοί παράγοντες που συνδέονται με τη νεανική βία
Η εκδήλωση βίαιων συμπεριφορών δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε ένα πολυπαραγοντικό πλέγμα επιδράσεων:
1. Η ανάγκη για ταυτότητα και αποδοχή
Πολλοί έφηβοι αναζητούν την αναγνώριση μέσα από την ένταξη σε ομάδες, όπου η επίδειξη θάρρους ή επιθετικότητας θεωρείται στοιχείο κύρους. Η απόρριψη ή ο φόβος του αποκλεισμού μπορεί να ενισχύσει επικίνδυνες συμπεριφορές.
2. Η δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων
Ο θυμός, η ματαίωση, η ντροπή και η ανασφάλεια συχνά εκφράζονται μέσα από επιθετικότητα, ιδιαίτερα όταν απουσιάζουν υγιείς μηχανισμοί συναισθηματικής επεξεργασίας και επικοινωνίας.
3. Η κουλτούρα της βίας και της επίδειξης
Η εξοικείωση με βίαιο περιεχόμενο, η εξιδανίκευση της ισχύος και η προβολή της επιθετικότητας ως μέσου επιβολής δημιουργούν ένα κοινωνικό πλαίσιο όπου η βία αντιμετωπίζεται ως αποδεκτή απάντηση στις συγκρούσεις.
4. Οικογενειακοί και κοινωνικοί παράγοντες
Η έλλειψη σταθερών ορίων, η συναισθηματική παραμέληση, οι ενδοοικογενειακές συγκρούσεις, αλλά και η κοινωνική απομόνωση ή η οικονομική ανασφάλεια μπορούν να ενισχύσουν την ψυχική ευαλωτότητα των εφήβων.
Οι συνέπειες μιας τέτοιας τραγωδίας
Ο θάνατος ενός νέου ανθρώπου δεν αφορά μόνο την οικογένειά του. Αφήνει βαθύ ψυχικό αποτύπωμα σε ολόκληρη την κοινότητα.
- Οι γονείς βιώνουν ακραίο πένθος και συχνά αισθήματα ενοχής ή ανημπόριας.
- Οι συνομήλικοι ενδέχεται να εμφανίσουν συμπτώματα μετατραυματικού στρες, φόβο, θυμό ή ακόμη και εξιδανίκευση της βίας.
- Παράλληλα, η κοινωνία τείνει να πολώνεται ανάμεσα στην καταδίκη και στην αναζήτηση εύκολων ενόχων, παραβλέποντας τις βαθύτερες αιτίες του φαινομένου.
«Η πρόληψη δεν είναι ευθύνη ενός μόνο θεσμού, αλλά όλων μας. Κάθε παιδί που νιώθει ότι το ακούν, ότι το καταλαβαίνουν και ότι ανήκει, έχει περισσότερες πιθανότητες να επιλέξει τον διάλογο αντί για τη βία.»
Μέτρα πρόληψης
Ενίσχυση της συναισθηματικής εκπαίδευσης στα σχολεία: Προγράμματα που καλλιεργούν ενσυναίσθηση, αυτορρύθμιση και ειρηνική επίλυση συγκρούσεων.
Παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στη σχολική κοινότητα: Η έγκαιρη υποστήριξη βοηθά στον εντοπισμό και την πρόληψη δυνητικά επικίνδυνων καταστάσεων.
Εκπαίδευση και ενδυνάμωση των γονέων: Η επικοινωνία, τα όρια και η συναισθηματική διαθεσιμότητα είναι κλειδιά για την υγιή ανάπτυξη των εφήβων.
Ανάπτυξη υγιών δικτύων κοινωνικοποίησης: Η συμμετοχή σε αθλητικές, καλλιτεχνικές και εθελοντικές δράσεις ενισχύει το αίσθημα του ανήκειν και την αυτοεκτίμηση.
Πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού: Σαφή πρωτόκολλα, εκπαίδευση και κουλτούρα σεβασμού μειώνουν τα περιστατικά βίας.
Υπεύθυνη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης: Εκπαίδευση στον ψηφιακό γραμματισμό και την κριτική σκέψη για την αποφυγή διαδικτυακής βίας και εκφοβισμού.
Διατομεακή συνεργασία φορέων: Συντονισμένη δράση οικογένειας, σχολείου, υπηρεσιών ψυχικής υγείας και τοπικής αυτοδιοίκησης.
Επένδυση στην ψυχική υγεία των εφήβων: Πρόσβαση σε δωρεάν υπηρεσίες, αποστιγματοποίηση και ενίσχυση δομών πρόληψης.
Η απώλεια ενός 17χρονου παιδιού αποτελεί μια τραγική υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε πράξη βίας κρύβονται ψυχικές ανάγκες, κοινωνικές ανεπάρκειες και συλλογικές ευθύνες. Η πρόληψη δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην καταστολή, αλλά κυρίως στην έγκαιρη ψυχολογική υποστήριξη, στην ενδυνάμωση των οικογενειών και στη δημιουργία μιας κοινωνίας που διδάσκει στους νέους ότι η δύναμη δεν βρίσκεται στην επιβολή, αλλά στην ενσυναίσθηση και στον διάλογο.
Μαίρη Καρακασίδη – Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
