Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open μετακινεί το βάρος της συζήτησης για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο. Η ηλικία στην οποία ένα παιδί έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τα social media φαίνεται να επηρεάζει την ψυχική του υγεία περισσότερο από το αν διαθέτει δικό του λογαριασμό.
Το εύρημα έρχεται λίγους μήνες μετά την απόφαση της Αυστραλίας να εισαγάγει περιορισμούς στη χρήση social media από άτομα κάτω των 16 ετών, σε μια περίοδο όπου οι μεγάλες πλατφόρμες βρίσκονται υπό αυξανόμενη πολιτική και νομική πίεση.
Η υπόθεση Meta και η διεθνής πίεση
Η συζήτηση για την ασφάλεια των ανηλίκων εντείνεται διεθνώς. Η Meta κατέληξε πρόσφατα σε συμβιβασμό με 29 πολιτείες των ΗΠΑ, καταβάλλοντας έως 16,68 δισ. δολάρια για υπόθεση που αφορούσε την ασφάλεια παιδιών σε Facebook και Instagram.
Οι πολιτείες κατηγορούσαν την εταιρεία ότι σχεδίασε τις εφαρμογές με τρόπο που ενισχύει την καταναγκαστική χρήση από ανηλίκους, παραπλάνησε τους καταναλωτές για την ασφάλεια των παιδιών και συνέλεξε δεδομένα χωρίς γονική συναίνεση.
Τι εξέτασε η νέα μελέτη
Οι ερευνητές μελέτησαν τρεις βασικές παραδοχές πίσω από την πολιτική απαγόρευσης της Αυστραλίας:
- αν οι έφηβοι χωρίς λογαριασμό σταματούν πράγματι τη χρήση,
- αν η ύπαρξη προφίλ είναι ο βασικός παράγοντας κινδύνου,
- αν η μικρότερη ηλικία πρώτης χρήσης συνδέεται με περισσότερα προβλήματα.
Συμμετείχαν 365 έφηβοι ηλικίας 10–15 ετών και ένας γονέας τους. Το 70% είχε ήδη χρησιμοποιήσει social media, περίπου οι μισοί είχαν δικό τους λογαριασμό, ενώ η μέση ηλικία πρώτης επαφής ήταν τα 11 έτη.
Η ανάλυση έδειξε ότι η προγενέστερη χρήση και η μικρότερη ηλικία πρώτης επαφής συνδέονταν με περισσότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Η ύπαρξη λογαριασμού εμφάνιζε ασθενέστερη συσχέτιση και σχετίστηκε κυρίως με ενδείξεις άγχους.
«Κρίσιμο όχι μόνο το αν, αλλά και το πότε»
Η επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας, αναπληρώτρια καθηγήτρια Susanne Schweizer, σημειώνει ότι η καθυστέρηση της πρώτης έκθεσης μπορεί να αποτελέσει μια πολλά υποσχόμενη στρατηγική, ειδικά όταν συνδυάζεται με εκπαίδευση στην ψηφιακή συμπεριφορά.
Η σχέση ανάμεσα στα social media και την ψυχική υγεία δεν είναι γραμμική. Προηγούμενες ανασκοπήσεις έχουν δείξει μικρές συσχετίσεις, όμως οι πλατφόρμες ενσωματώνουν μηχανισμούς που επιβαρύνουν τις πιο ευάλωτες ηλικίες, όπως η κοινωνική σύγκριση και η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο.
Τα όρια ηλικίας δεν εγγυώνται αποχή
Η μελέτη εξετάζει και το πώς οι ίδιοι οι έφηβοι σκοπεύουν να αντιδράσουν στους περιορισμούς της Αυστραλίας.
Το 25% δήλωσε ότι θα σταματούσε τη χρήση. Το 75% θα συνέχιζε: είτε επειδή πλησίαζε τα 16, είτε χωρίς λογαριασμό, ενώ 35% ανέφερε ότι θα αναζητούσε τρόπο να παρακάμψει τους περιορισμούς.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η πραγματική επίδραση των μέτρων πρέπει να αξιολογηθεί σε βάθος χρόνου και σε διαφορετικά δείγματα.
Το ίδιο ζήτημα βρίσκεται στον πυρήνα των αγωγών στις ΗΠΑ: δεν αρκεί να τεθούν όρια ηλικίας, αλλά πρέπει να εξεταστεί πώς σχεδιάζονται οι πλατφόρμες, πώς ταυτοποιείται η ηλικία, πώς συλλέγονται τα δεδομένα και πόσο εύκολα παρακάμπτονται οι περιορισμοί.
Γιατί οι δια ζώσης σχέσεις παραμένουν αναντικατάστατες
Συνοδευτική μελέτη στο JMIR Mental Health φωτίζει το ίδιο πεδίο. Συμμετείχαν 190 νέοι 18–24 ετών, οι οποίοι κατέγραφαν καθημερινά πώς ένιωθαν μετά από online ή δια ζώσης αλληλεπιδράσεις.
Ο συνολικός χρόνος στο κινητό δεν συνδέθηκε με άγχος ή κατάθλιψη. Αντίθετα, η παραμονή σε εφαρμογές κοινωνικής αλληλεπίδρασης σχετίστηκε με υψηλότερο άγχος. Οι online επαφές άφηναν τους νέους να νιώθουν λιγότερο καλά σε σχέση με τις προσωπικές συναντήσεις.
Οι πιο θετικές αντιδράσεις στις δια ζώσης επαφές συνδέθηκαν με λιγότερες ενδείξεις κατάθλιψης. Για τις διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις δεν φάνηκε αντίστοιχη σχέση.
Όχι δαιμονοποίηση, αλλά ώριμη χρήση
Τα ευρήματα δεν υποστηρίζουν ότι κάθε online επικοινωνία είναι επιβλαβής. Για ορισμένους νέους, ειδικά όσους δυσκολεύονται στις άμεσες επαφές, ο ψηφιακός χώρος μπορεί να προσφέρει προσωρινή άνεση και αίσθηση σύνδεσης.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η πραγματική ζωή παραμένει θεμέλιο για την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη. Οι πλατφόρμες δεν είναι «καλές» ή «κακές». Η επίδρασή τους εξαρτάται από την ηλικία, την ευαλωτότητα, το είδος της χρήσης και το περιβάλλον.
Όσο πιο αργά ξεκινά η πρώτη έκθεση, τόσο περισσότερο χρόνο έχουν τα παιδιά να χτίσουν ανθεκτικότητα και υγιείς συνήθειες. Και όταν έρθει η ώρα να μπουν στον ψηφιακό κόσμο, χρειάζονται καθοδήγηση, διαφάνεια και ουσιαστική προστασία — όχι μόνο περιορισμούς.
